wpis z archiwum – 19 Grudnia 2015

Zdecydowałem się przybliżyć Wam jedną z roślin pomijaną we współczesnej literaturze zielarskiej – Złoty Wąs, zwaną „Золотой ус” czyli gatunek Calissia fragrans. W naturze jest to roślina poszycia lasów tropikalnych Ameryki środkowej u Nas uprawiana jako popularna roślina doniczkowa błędnie i niesłusznie czasem nazywana Trzykrotką. Spotyka się również Smużynę płożącą (Calissia repens) i Smużynę wyniosłą (Calissia elegans) mylnie utożsamiane ze Złotym Wąsem.

Smużyna wyniosła

Roślina jest bardzo łatwa w uprawie. Wymaga silnego, ale rozproszonego światła. Najlepiej jest uprawiać ją przy zachodnim lub wschodnim oknie gdyż preferuje obfite lecz rozproszone światło – źle znosi bezpośrednie długie nasłonecznienie co powoduje wybarwianie pędów na fioletowo i szybsze starzenie się natomiast przy zbyt słaby oświetleniu pojawiają się wydłużone i rzadko ulistnione pędy. Dobrze też rośnie w kuchni czy łazience (wysoka wilgotność). Lubi niższe temperatury: powyżej 23°C intensywnie rośnie i szybko starzeje się, zaś zwarty pokrój ma w pomieszczeniach o temperaturze 10÷15°C. Lubi wilgotne powietrze i wilgotną glebę, ale nadmierne podlewanie powoduje gnicie korzeni zatem drenaż wskazany. Dokarmiać można nie częściej niż raz w miesiącu nawozem wieloskładnikowym. Niestety często trzeba przesadzać do większych doniczek – młode egzemplarze nawet dwukrotnie w roku. Złoty wąs rośnie szybko i niestety szybko się starzeje pomimo swej długowieczności. Starsze pędy ogałacają się z dolnych liści i stają się nieładne. By utrzymać roślinę we właściwym pokroju trzeba ją często odmładzać z nowych sadzonek przez ukorzenianie wierzchołkowych kawałków pędu, umieszczając je od razu po kilka sztuk w doniczce ziemią. Gdy zaczną rosnąć, uszczykuje się im wierzchołki aby się rozgałęziały. Można też wykorzystywać jej tendencje do płożenia się pozwalając na ukorzenienie się jej płożących, długich korzeni „усы” wyrastających z węzłów u starszych roślin, od których wzięła się rosyjska nazwa. Stare zielarki uznają, że Złoty Wąs staje się leczniczy dopiero wtedy, gdy uformuje się na nim nie mniej niż dziewięć pełnych członów o zabarwieniu brązowo-fioletowym.

Właściwości lecznicze Złotego Wąsa tłumaczy się obecnością substancji z grupy flawonoidów i steroidów. Ponadto sok zawiera bardzo ważne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu mikroelementy takie jak żelazo, chrom i miedź. Jako zioło Złoty Wąs zmniejsza kruchość naczyń krwionośnych, ma działanie uspokajające, przeciwzapalne, wspomaga gojenie się ran, oparzeń i stłuczeń. Do użytku wewnętrznego stosuje się w leczeniu wrzodów żołądka i dwunastnicy, jako zioło żółciopędne i wykazujące aktywność przeciwnowotworową. Sok Calissii zawiera dwa flawonoidy: Kwercetynę i Kaempferol.

• Kwercetyna ma pozytywne działanie przy leczeniu stanów zapalnych, w tym zapalenia stawów, choroby zwyrodnieniowej stawów, astmy, chorób alergicznych skóry i błon śluzowych oraz chorób układu krążenia, w profilaktyce miażdżycy tętnic i oraz w kosmetyce.
• Kaempferol wzmacnia naczynia krwionośne, działa tonizująco, ma właściwości przeciwzapalne, usuwające substancje szkodliwe i jest silny moczopędnie. Jest on stosowany do leczenia różnych chorób zapalnych, alergii i nieprawidłowego funkcjonowania układu moczowego.

Obecne w roślinie fitosterole mają działanie estrogenowe, jak również przeciwbakteryjne, antymiażdżycowe i przeciwnowotworowe. Zawartość wysoce aktywnej substancji β-sitosterolu pomaga w zwalczaniu takich chorób jak: miażdżyca tętnic, choroby metaboliczne, zaburzenia endokrynologiczne i zapalenie gruczołu krokowego. Złoty wąsy to doskonałe narzędzie dla wzmocnienia odporności. Zwiększa intensywność procesów metabolicznych, stymuluje żywotność i aktywuje komórki układu odpornościowego.

Według niektórych zielarek jest to najlepsza roślina do leczenia chronicznego zapalenia trzustki. Roślina ta także skutecznie zwalcza patogenną mikroflorę, likwiduje bóle, reguluje wydzielanie gruczołów trzustki, śledziony i pracę kory nadnerczy. Leczy stan zapalny woreczka żółciowego i dróg żółciowych, żołądka i jelita cienkiego. Stabilizuje równowagę kwasowo-zasadową w układzie pokarmowym, usuwa złogi z organizmu, posiada bardzo dobre właściwości immunostymulujace. Rozcieńcza mokry śluz (plwocinę) zmniejsza hipersekrecję (wydzielanie) i obrzęk błon śluzowych oskrzeli u astmatyków, co znacznie poprawia ogólny stan chorych i często prowadzi do całkowitego wyleczenia z dychawicy oskrzelowej.

Sok z rośliny ma bardzo dobre właściwości gojące rany, dobrze leczy dolegliwości skórne: liszaje, wrzody.

Jako surowca używa się zarówno liści jak i łodyg. Przed rozpoczęciem przeróbki surowiec powinien być owinięty w folię i pozostawiony 3 dni na dolnej półce w lodówce (temperatura 2÷4° C). Z łodyg Złotego Wąsa przygotowywane są środki wyłącznie do użytku zewnętrznego! (niestety nie potrafię znaleźć przyczyny takich zaleceń).

Niezmiernie istotne są zasady podczas stosowania jego przetworów:

• należy całkowicie wyeliminować alkohol, tłuszcze zwierzęce, napoje gazowane, świeży chleb, bułki, ciasta, ciastka, wszystkie konserw, przetworów mlecznych
• zaleca się ograniczenie w diecie ziemniaków, soli i cukru; pierwszeństwo powinny mieć surowe warzywa i owoce; masło należy zastąpić oliwę z oliwek
• wskazanym jest zwiększenie spożycia ryb, orzechów włoskich i migdałów
• jeśli chory był leczony chemioterapią lub radioterapią, a także stosował mocno działające inne preparaty roślinne, zaleca się kurację złotym wąsem stosować dopiero miesiąc po zakończeniu wymienionych terapii.

Istotne również są przeciwwskazania do stosowania tego zioła:

• należy pamiętać, że Złoty Wąs nie powinien być stosowany w połączeniu ze środkami wywierającymi silny wpływ na wątrobę i nerki
• zioło jest przeciwwskazane u osób cierpiących na wole endemiczne
• nie należy stosować zioła w czasie ciąży
• odradza się stosowania zioła przy antybiotykoterapii
• podobnie jeśli jest stosowana chemio- lub radioterapia, leczenie Złotym Wąsem powinno być odroczone
• preparaty ze Złotego Wąsa wzmacniają efekt glikozydów nasercowych (konwalii, naparstnica i itd.)
• nie zaleca się równoczesnego stosowania zioła razem z lekami nasennymi i uspokajającymi

Zasady już znacie więc teraz trochę przepisów:

Nalewka – jeden z najbardziej skutecznych preparatów z tej rośliny. Do przygotowania nalewki używa się zwykle alkoholu o mocy 40%. Używa się pędy boczne choć przy większym nastawie można zużyć całą roślinę. Zaleca się użycie 30÷50 segmentów łodyg razem z liśćmi na 1 litr alkoholu. Surowiec należy posiekać, umieścić w dużym słoju i zalać alkoholem. Odstawić w ciemnym miejscu na dziewięć dni.

Dawkuje się ją dwa razy dziennie po ½ szklanki wody, w której dodano 30 kropli nalewki  Po 10 dniach koniecznie trzeba zrobić przerwę na 10 dni i powtórzyć terapię.

Nie rozcieńczaną nalewkę stosuje się także do nacierań stawów, zmian typu ostroga piętowa czy haluksy.

 

Maść – aby przygotować maść można użyć świeżego soku, oleju lub nalewki. Jako podłoże maści można stosować dowolny kremy, lanolinę i inne. Lanoliny korzystnie wybiera się, gdy wytwarza się maść na bazie soku lub nalewki. Stosunek ilości świeżego podłoża maści do soku to 1:3, do nalewki 2:3.

 

W sytuacji kiedy przetwory zawierające alkohol są przeciwwskazane warto wykorzystywać napary i odwary. Szczególnie cenne są one w leczeniu chorób wątroby.

Napar – zaleca się stosowanie naparów łączonych z kwiatem nagietka lecz musza być one przygotowane oddzielnie:

• dwie łyżeczki kwiatów nagietka na szklankę wrzątku i dostawić do naciągnięcia na godzinę;
• jeden długi (co najmniej dwudziestocentymetrowy) liść Calissii zalać litrem wrzątku w termosie i odstawić na 5÷6 godzin.
• przed użyciem wymieszać mikstury w proporcji 2 łyżeczki naparu z nagietka na 1 łyżeczkę naparu ze Złotego Wąsa.

Przyjmować trzy razy dziennie, pół godziny przed posiłkiem. Zazwyczaj wystarcza stosowanie przez okres 1÷2 tygodni, jednakże należy nie przekraczać terapią 2 miesięcy. Zaleca się po upływie 10 dni stosowania zrobienia jednodniowej przerwy.

Olej do użytku zewnętrznego – stosowany w leczeniu chorób skóry, oraz do wmasowań w chorobach stawów i dolegliwościach reumatycznych. Sporządza się go na bazie oliwy z oliwek. W wyniku doświadczeń ustalono, że produkt o najwyższej jakości uzyskuje się z wysuszonego materiału. Z segmentów pędów z liśćmi wyciska się sok, który może być użyty do innych celów a pozostałe wytłoki suszy, rozdrabnia wypełnia pojemnik do połowy i zalewa oliwą. Poddaje się go maceracji w ciepłym miejscu przez 3÷4 tygodnie maceracji ma miejsce, po którym oddziela się olej od surowca zlewając go i wyciskając z surowca.

„Złota Maść”
Z pokolenia na pokolenie przekazywany jest tez przepis na maść do gojenia ran. Składa się ona ze świeżego soku Złotego Wąsa, świeżego soku z Aloesu, świeżego soku z kalanchoe (żyworódki). Do przygotowania leku używa się świeżo ściętych liści tych roślin (z zachowaniem zasady, że surowiec do obróbki z pędów złotego wąsa musi leżakować w lodówce). Uzyskany sok konserwuje się 95% alkoholem etylowym w proporcji 100 ml soku – 20 ml alkoholu. Maść przygotowuje się na bazie tłuszczu gęsiego: w 100 ml ogrzanej do stanu płynnego bazy dodaje się 50 ml aktywowanego soku i 1 łyżeczka wywaru z żywokostu. W leczeniu oparzeń dodatkowo dodany żywokost zawierający Alantoinę sprzyja szybszemu i prawidłowemu gojeniu się blizny. Maść pomaga również w leczeniu chorób skóry (pęknięcia, drobne rany etc.). Uzyskana wcześniej mieszanina soków może być stosowana do kremów do twarzy, zastępując tłuszcz gęsi lanoliną i dodając 1 łyżeczka witaminy A.

Część Zielich zza naszej wschodniej granicy stosuje specjalny olejowy balsam na bazie spirytusowego wyciągu ze złotego wąsa dla wspomagania leczenia raka:

• do przygotowanego słoja wlewa się 40 ml oleju słonecznikowego i 30 ml nalewki ze złotego wąsa, po czym naczynie szczelnie zamyka a zawartość dobrze miesza wstrząsając.
• wypija się ów balsam jednym haustem i stosuje trzy razy dziennie o tej samej porze na 20 minut przed jedzeniem zachowując zasadę 10 dni terapii i 10 dni przerwy.
  

Informacje przygotowałem na podstawie:

Влодимир Николаевич Огагьков – Золотой ус, Лекарственные Растения но 2/2003 г